Nhà trường CAND Trung Quốc, những điều cần nghiên cứu, áp dụng để XDLL CAND Việt Nam

Nghiên cứu về cải cách và hiện đại hóa ngành Công an, cảnh sát Trung Quốc mà không nói tới hệ thống các học viện, nhà trường Trung Quốc thì thật sự thiếu sót lớn. Trước năm 1978, các nhà trường Công an Trung Quốc được xây dựng, thiết kế theo mô hình Liên Xô: dạy và học chủ yếu trong giáo trình, dạy lý thuyết, phần thực hành rất khiêm tốn trong các phòng học chuyên dụng, các phòng thí nghiệm. Với cách dạy và học này thầy và trò nắm rất vững lý luận nhưng khi bước ra thực tiễn thường bỡ ngỡ, không thạo việc.

Để cải cách hệ thống giáo dục đào tạo Công an, từ đầu những năm 80, Trung Quốc đã cử rất nhiều đoàn cán bộ đi tham quan, học tập các học viện, nhà trường cảnh sát các nước từ đó xây dựng Đề án cải cách hệ thống giáo dục Công an, An ninh Trung Quốc. Các nhà trường Công an Trung Quốc tổ chức có hệ thống, có chế độ chính sách đảm bảo riêng theo từng cấp nhà trường. Nước bạn chia ra 3 cấp nhà trường: Đại học Quốc gia đào tạo đa ngành các lĩnh vực Công an, cảnh sát; Các Trường đại học chuyên ngành như Cảnh sát vũ trang, Phòng cháy chữa cháy v.v... Các học viện, trường đại học, cao đẳng trực thuộc Cục, Sở Công an 31 khu, tỉnh, thành phố.

Đại học Quốc gia CAND ngoài đào tạo hệ đại học, sau đại học còn đảm nhiệm đào tạo sĩ quan chỉ huy trung, cao cấp. Trong bộ máy có các trường, viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu trực thuộc. Các cơ sở đào tạo khác của Bộ Công an Trung Quốc chỉ tập trung đào tạo bậc đại học, cao đẳng, trung cấp và huấn luyện nghề nghiệp.

Cũng giống như các đơn vị CAND khác, các nhà trường Bộ Công an Trung Quốc áp dụng chế độ một người chỉ huy gắn với chế độ Chính ủy. Giám đốc (hoặc Hiệu trưởng) và Chính ủy có thẩm quyền và cấp hàm ngang nhau. Tuy nhiên Giám đốc (hoặc Hiệu trưởng) là người quyết định cao nhất về giáo dục và đào tạo.

Về nguồn tuyển sinh, ngoài các cán bộ Công an đương chức đi học, các  trường Công an Trung Quốc tuyển sinh các học sinh tốt nghiệp phổ thông, nam cao  từ 1m70, nữ cao từ 1m60 trở lên. Tỉ lệ nữ trong tuyển sinh là 10-15%. Các trường CAND còn tổ chức đào tạo các hệ dân sự như đào tạo điều tra viên, trinh sát viên cho các  ngành thuế, hải quan, đường sắt, kiểm lâm, hàng không v.v... Tỉ lệ nữ trong giảng viên các nhà trường chiếm tỷ lệ 1/3. Đại học Quốc gia CAND Trung Quốc có 1 Phó chủ tịch, 1 Phó Chính ủy là nữ.

Các Nhà trường Bộ Công an Trung Quốc ngoài đào tạo bậc sơ học, trung học, đại học, sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ), còn đào tạo cán bộ sĩ quan lãnh đạo, chỉ huy. Bộ Công an Trung Quốc bắt buộc toàn bộ các sĩ quan chỉ huy chỉ được bổ nhiệm sau khi vào học và tốt nghiệp các khóa bồi dưỡng chỉ huy - tham mưu tại các nhà trường Công an.

Về thời gian đào tạo, Trung Quốc áp dụng thời gian đào tạo theo mô hình thế giới 4+2+3 (đại học 4 năm, thạc sĩ 2 năm, tiến sĩ 3 năm). Đứng hàng đầu hiện nay trong hệ thống các nhà trường Công an Trung Quốc là Đại học Quốc gia CAND Trung Quốc.

Với diện tích khuôn viên rộng 350ha, Trường đại học Quốc gia CAND đóng tại khu vực vành đai 5 ở thủ đô Bắc Kinh. Đây là nhà trường đầu ngành của Bộ Công an Trung Quốc và được đầu tư xây dựng hiện đại ngang với Đại học Thanh Hoa của Trung Quốc. Trường được thành lập năm 1948, hiện có biên chế 581 giảng viên, trong đó có 265 giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ. 70% giảng viên nhà trường có trình độ tiến sĩ và thạc sĩ khoa học. Ngoài ra, trường còn có một đội ngũ cán bộ giảng viên kiêm nhiệm đông đảo đang đào tạo cho hơn 2 vạn học viên các hệ của Bộ Công an Trung Quốc.

Lực lượng cảnh sát Trung Quốc. Nguồn: Internet.

Hiện nay trường đào tạo hệ cử nhân đại học học 4 năm với 9 loại bằng cấp: cử nhân luật, cử nhân Khoa học Công an, cử nhân Khoa học điều tra hình sự, cử nhân Khoa học tình báo Công an, cử nhân Cảnh sát hành chính, cử nhân Khoa học và kỹ thuật hình sự, cử nhân Bảo vệ an ninh, cử nhân Quản lý an toàn giao thông.

Hệ đào tạo Tiến sĩ Luật học: Đào tạo từ năm 2003 với thời gian học 3 năm. Hiện có 3 mã ngành: Luật tố tụng hình sự; điều tra hình sự; kỹ thuật xác lập chứng cứ. Hệ đào tạo Thạc sĩ: Đào tạo từ năm 1993. Thời gian đào tạo 2 năm tập trung hoặc 3 năm không tập trung với 6 nhóm ngành: Thạc sĩ Luật học, Thạc sĩ Giáo dục học, Thạc sĩ kỹ thuật, Thạc sĩ Y học, Thạc sĩ Khoa học quân sự, Thạc sĩ Hành chính học.

Các nhà trường Công an Trung Quốc có phương thức quản lý học viên rất chặt chẽ theo phương thức lực lượng vũ trang và có đội ngũ cán bộ quản lý học viên bố trí đến tận các lớp học.

Về rèn luyện điều lệnh, nội vụ: Bộ Công an Trung Quốc quy định hàng năm trước khi vào học văn hóa, chuyên môn toàn bộ học viên các nhà trường phải luyện tập về điều lệnh, nội vụ, đội ngũ 1-3 tháng. Các nhà trường Công an Trung Quốc đã bắt đầu dạy ngoại khóa các môn như nhảy dù từ máy bay, đi biển, cứu hộ cứu nạn, chống khủng bố, v.v... Hàng tháng các Trường tổ chức cho học viên hành quân dã ngoại đi bộ xa hàng chục kilômét để rèn luyện.

Bộ Công an Trung Quốc xác định các nhà trường CAND là các mục tiêu quân sự quan trọng phải bảo vệ nên 100% các nhà trường có vệ binh chuyên trách gác và bảo vệ ở cổng trường, có trang bị vũ khí, công cụ hỗ trợ đầy đủ rất uy nghiêm. Các nhà trường thuộc Bộ Công an Trung Quốc có cơ sở vật chất khang trang, hiện đại. Chính phủ Trung Quốc quy định các địa phương phải ưu tiên dành quỹ đất để xây dựng các nhà trường đại học nói chung, các nhà trường CAND  nói riêng.

Diện tích các trường rộng và được quy hoạch tốt như Đại học Quốc gia CAND Trung Quốc với 2 cơ sở; Học viện Cảnh sát Chiết Giang rộng 65ha, Trường đại học Cảnh sát Thượng Hải rộng 70ha. Điểm nổi bật của các trường CAND Trung Quốc là khu thực hành của cán bộ, học viên: Do quỹ đất rộng và áp dụng phương thức đào tạo tiên tiến của Mỹ và thế giới đi sâu về thực hành tác chiến nên các trường Công an Trung Quốc đều dành một khu khoảng 15-20ha, trong khuôn viên trường xây các mô hình giống hệt như ngoài thực tiễn: các đường phố, ga tàu hỏa, ga xe điện ngầm, nhà hàng, khách sạn, quán ăn, quán karaoke, vũ trường, chùa, nhà thờ, nhà máy, v.v... để học viên thực tập các phương án thực tế.

Có thể nói ở ngoài thực tiễn có gì thì trong nhà trường Công an có mô hình đó mà phần lớn là giống 100% ngoài thực tiễn. Ngoài ra là các khu thư viện, quảng trường, khu làm việc của cán bộ, khoa học tập và luyện tập thể thao, võ thuật, trường bắn, ký túc xá của sinh viên. Bình quân mỗi trường CAND Trung Quốc có từ 3-7 sân vận động lớn và hàng chục sân thể thao các loại. Các trường CAND Trung Quốc đều có các trường bắn hiện đại và thực hành bắn qua mô hình di động, xây các mô hình nhà cao tầng hoặc các chướng ngại vật cao tầng để sinh viên luyện tập, vượt chướng ngại vật. Như Đại học Cảnh sát Chiết Giang có 7 sân tập luyện, 33 phòng thí nghiệm nghiên cứu, thư viện có 700.000 tài liệu (trong đó có 400.000 tài liệu in).

Bộ Công an Trung Quốc quy định 100% học viên các trường Công an Trung quốc phải ở tập trung trong nhà trường, nhưng để đỡ gánh nặng cho Nhà nước và tham gia xây dựng cơ sở vật chất các trường nên sinh viên phải đóng tiền học, tiền ăn, ở trong 4 năm học. Các ký túc xá sinh viên được xây dựng như khách sạn, sinh viên dùng điện, nước, Internet, tivi… đều phải trả tiền tùy theo các thang bậc của ký túc xá. Sinh viên Công an Trung Quốc ăn theo tự nguyện và phải tự trả tiền. Các nhà ăn đều tự hạch toán nên không cần bộ máy đông mà rất khang trang, sạch đẹp.

Tại Đại học Quốc gia CAND Trung Quốc, học viên ở khu vực Bắc Kinh mỗi năm phải đóng 4.600 tệ tiền học phí, 3.600 tệ tiền ăn, 900 tệ tiền ở ký túc xá (tổng cộng khoảng 1.200 USD/năm). Riêng sinh viên các gia đình chính sách, nghèo, khó khăn và các sinh viên học xuất sắc Chính phủ và Bộ Công an có hỗ trợ tiền ăn, ở, học phí. Chính việc quy định này đã kích thích sự chăm học và thi đua học tập của học viên.

Với sự đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên này, nên hệ thống các nhà trường Công an, cảnh sát Trung Quốc hiện được đánh giá vào tốp những học viện, nhà trường Công an, cảnh sát hàng đầu của thế giới. Sinh viên sau khi học tập ra trường nắm bắt rất nhanh thực tiễn và góp phần quan trọng trong công cuộc cải cách, mở cửa, hiện đại hóa đất nước Trung Quốc.

Trung Quốc có chế độ chính trị, điều kiện kinh tế - xã hội giống Việt Nam. Giữa hai nước có tình hữu nghị truyền thống lâu đời. Nước bạn có nhiều lĩnh vực khoa học kỹ thuật Công an, cảnh sát, tình báo rất hiện đại, có nhiều kinh nghiệm về bảo vệ an ninh, tình báo, phòng chống tội phạm, phòng chống ma túy, đảm bảo an toàn giao thông, phòng chống thiên tai, huấn luyện võ thuật, phòng chống biểu tình, bãi công, bảo vệ lãnh tụ, v.v... mà ngành Công an và Cảnh sát nước ta có thể trao đổi, nghiên cứu, học tập. 

GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân.